Obniżenie narządu rodnego (POP)

Zakres diagnostyki

Diagnostyka u kobiety z obniżeniem narządu rodnego zawsze obejmuje wywiad i badanie kliniczne, najczęściej sonografię dna miednicy, często USG nerek, niekiedy inne badania obrazowe — defekografię albo dynamiczny rezonans magnetyczny — a rzadziej badanie urodynamiczne i uretrocystoskopię. S3, rozdz. 1

Wywiad

Kwestionariusze wypełniane samodzielnie przez pacjentkę uznaje się międzynarodowo za standard postępowania. Wytyczne odnotowują jednak, że różnica w wykrywaniu objawów między kwestionariuszami walidowanymi a jedynie znormalizowanymi nie jest znaczna.

• Objawy obniżenia, pęcherzowe, jelitowe i seksualne — ich nasilenie, wpływ na jakość życia oraz uciążliwość dla pacjentki; dokumentacja może korzystać także z 10‑centymetrowej skali wzrokowo‑analogowej.
• Dotychczasowe leczenie zachowawcze i operacyjne, w tym ćwiczenia dna miednicy, biofeedback, pessary.
• Przebieg porodów: drogami natury, zabiegowe, cięcia cesarskie, uszkodzenia zwieracza odbytu.
• Wcześniejsze zabiegi chirurgiczne, zwłaszcza w miednicy mniejszej, oraz radioterapia.
• Funkcja seksualna — dyspareunia i rezygnacja z aktywności seksualnej występują często i wiążą się z pogorszeniem jakości życia.
• Środowisko społeczne i charakter pracy — dźwiganie ciężarów jest czynnikiem ryzyka zaburzeń dna miednicy.
• Sprawność ruchowa — jej ograniczenie sprzyja nietrzymaniu moczu z parcia; stan poznawczy, w tym otępienie.
• Choroby współistniejące uznane za czynniki ryzyka: otyłość, astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc, zaparcia, wrodzone choroby tkanki łącznej (zespół Marfana, zespół Ehlersa–Danlosa), palenie tytoniu.
• Leki wpływające na trzymanie moczu i opróżnianie pęcherza — między innymi leki przeciwdepresyjne i moczopędne.
• Cele samej pacjentki — ich ustalenie ułatwia późniejsze przedstawienie realistycznych odsetków powodzenia i ograniczenie oczekiwań niemożliwych do spełnienia.

Badanie kliniczne

Badanie kliniczne ma — obok wywiadu — największe znaczenie w rozpoznawaniu obniżenia. Powinno być wykonywane przy pustym pęcherzu, aby ograniczyć wpływ wypełnienia pęcherza i podwyższonego napięcia dna miednicy na wynik.

Wytyczne wskazują ponadto: ocenę stopnia obniżenia osobno dla każdego kompartmentu, ocenę wydłużenia szyjki macicy (może ono utrzymywać objawy po operacjach oszczędzających macicę), palpacyjną ocenę napięcia dna miednicy i awulsji dźwigacza oraz ocenę kurczliwości w zmodyfikowanej skali Oxford 0–5.

Diagnostyka obrazowa

Sonografia dna miednicy może być wykonywana sondą dopochwową jako badanie przedsionka pochwy albo sondą brzuszną jako badanie kroczowe — obie odmiany uznaje się za równorzędne. Badanie uzupełnia diagnostykę o dodatkowe informacje, ale nie zastępuje badania klinicznego; w dostępnych badaniach nie zmieniało postępowania operacyjnego.

Badanie urodynamiczne i uretrocystoskopia

Wytyczne zalecają podanie dożylne barwnika (na przykład indygokarminu), ponieważ uszkodzenia dróg moczowych bywają przeoczone w cystoskopii przeglądowej; wydzielanie zabarwionego moczu z ujść moczowodów pozwala niemal wykluczyć ich uszkodzenie lub niedrożność. Ryzyko zakażenia dróg moczowych nie jest podwyższone, a śródoperacyjna antybiotykoterapia miejscowa nie jest konieczna.

Informowanie pacjentki i wspólne podejmowanie decyzji

Wspólne podejmowanie decyzji jest w wytycznych mechanizmem powracającym: większość zaleceń operacyjnych ma postać „omówić z pacjentką”, a nie „wykonać”. Dokumentacja rozmów, które doprowadziły do określonej decyzji, jest zalecana wprost w podsumowaniu wytycznych.

Obserwacja i redukcja czynników ryzyka

Do opcji zachowawczych wytyczne zaliczają — obok rehabilitacji dna miednicy i pessaroterapii — także samą obserwację kliniczną oraz ograniczanie znanych czynników ryzyka: otyłości, palenia tytoniu i przewlekłych zaparć. Wymieniane jest też wspomaganie defekacji uciskiem na tylną ścianę pochwy albo krocze.

Estrogenoterapia miejscowa i hormonalna terapia systemowa

Estrogenoterapia miejscowa jest też przydatna przy pessaroterapii — zapobiega miejscowym uszkodzeniom śluzówki, krwawieniom i martwicy.

Trening mięśni dna miednicy

Pessaroterapia

• Dopasowanie pessara udaje się u większości kobiet — w badaniach obserwacyjnych w około 50–100% przypadków.
• Skuteczna kontynuacja pessaroterapii jest już znacznie niższa i wynosi 14–67%; dłuższy czas stosowania wiąże się ze spadkiem odsetka powodzeń.
• Pessar poprawia nie tylko objawy obniżenia, lecz także wysiłkowe nietrzymanie moczu — w 23–45% przypadków — oraz objawy pęcherza nadreaktywnego, dolegliwości przy defekacji, funkcję seksualną i postrzeganie własnego ciała.
• Pessaroterapię preferują zwłaszcza kobiety starsze, nieaktywne seksualnie. Analiza kosztów i korzyści wykazała, że zarówno wczesna pessaroterapia, jak i leczenie operacyjne są opłacalne.
• Nie przeprowadzono dotąd badań randomizowanych porównujących pessaroterapię z leczeniem operacyjnym. W badaniu prospektywnym wyniki czynnościowe obu metod nie różniły się istotnie w zakresie nasilenia objawów.

Zasady ogólne doboru metody

Ostateczne głosowanie nad każdym zaleceniem przeprowadziło 14 mandatariuszy towarzystw naukowych, przedstawicielstwa pacjentek i specjalistki badań nad systemem opieki zdrowotnej; koordynatorka wytycznych nie miała prawa głosu.

Kompartment przedni

Cystocele korygowano tradycyjnie plastyką przednią, często łączoną z histerektomią pochwową. Wysokie odsetki nawrotów doprowadziły do rozwoju metod z siatkami alloplastycznymi; szybkie ich upowszechnienie bez dostatecznej oceny — przy siatkach o większej gramaturze, niedojrzałej technice operacyjnej, niewystarczającym szkoleniu operatorów i niezróżnicowanym stosowaniu — doprowadziło do częstych powikłań i dwóch ostrzeżeń amerykańskiej Food and Drug Administration, a w konsekwencji do utraty dopuszczenia przez wiele implantów i wycofania się producentów z rynku. Udoskonalone implanty o mniejszej gramaturze i zoptymalizowane techniki poprawiły wyniki anatomiczne i jakość życia oraz wyraźnie zmniejszyły liczbę zdarzeń niepożądanych. S3, rozdz. 4

Zalecenie oznaczone w wytycznych numerem 3.E29 znajduje się treściowo w rozdziale o kompartmencie przednim — numeracja rozdziałów i zaleceń rozmija się w tym miejscu w dokumencie źródłowym.

Kompartment tylny

Rektocele i enterocele tylne mogą powodować zarówno dolegliwości związane z obniżeniem, jak i zaburzenia wypróżniania. Gdy na pierwszy plan wysuwają się zaburzenia defekacji — często wymagające ręcznego wspomagania — należy ustalić, czy przyczyną jest rektocele, wgłobienie, czy zespół opadającego krocza. Współpraca z koloproktologią bywa tu celowa, zwłaszcza gdy zaburzenia wypróżniania występują bez uchwytnego rektocele. S3, rozdz. 5

Szew pośrodkowy zmniejsza ryzyko nawrotu wobec korekcji ukierunkowanej na defekt (OR 0,4; 95% CI 0,28–0,56 dla wszystkich badań; OR 0,3; 95% CI 0,19–0,49 dla dwóch badań porównujących obie metody bezpośrednio). Dodatkowe szwy na dźwigaczach nie zmniejszają odsetka nawrotów — sam szew pośrodkowy okazał się skuteczniejszy (OR 0,65; 95% CI 0,44–0,98). Przezpochwowa plastyka tylna okazała się w dwóch badaniach randomizowanych skuteczniejsza od korekcji rektocele z dostępu przezodbytniczego.

Kompartment środkowy (apikalny)

Metody o niewystarczającym stanie dowodów

Wytyczne zalecają ponadto, aby wprowadzanie nowych metod operacyjnych — z implantami lub bez — odbywało się najlepiej w ramach badań klinicznych, z prospektywną oceną nie tylko wyników anatomicznych, lecz także czynności dna miednicy i jakości życia.

Uwagi dotyczące materiałów i implantów

• Preferowane są siatki typu 1 — monofilamentowe, makroporowate, o niskiej gramaturze — wobec materiałów wielowłóknowych i powlekanych silikonem, ze względu na niższe odsetki powikłań.
• Współcześnie stosowane siatki syntetyczne wykonane są z polipropylenu albo poliwinylidenofluorku i są monofilamentowe, makroporowate (> 75 µm) oraz lekkie (≤ 32 g/m²). Nie stosuje się już prostych technik nakładkowych — siatki mocuje się apikalnie w więzadłach krzyżowo‑kolcowych albo przezkulszowo‑odbytniczo, a bocznie i dystalnie w łuku ścięgnistym powięzi miednicy albo przezzasłonowo.
• Dopochwowe założenie siatki nieresorbowalnej powinno następować wyłącznie po uprzednim omówieniu z pacjentką indywidualnych korzyści i wad. Wskazań nie da się obecnie jednoznacznie zdefiniować. Jako możliwe wskazania wymienia się nawrót albo prolaps całkowity z czynnikami ryzyka: otyłością, przewlekłą obturacyjną chorobą płuc i cechami uogólnionej wiotkości tkanki łącznej.
• Przy obecnych defektach dźwigacza ryzyko nawrotu w kompartmencie przednim jest podwyższone; siatka syntetyczna prawdopodobnie je zmniejsza.
• Należy zwrócić pacjentce uwagę na brak badań nad długoterminowym zachowaniem obecnie dostępnych dopochwowych systemów siatkowych.
• Zalecana jest regularna pooperacyjna ocena czynności dna miednicy i jakości życia, pozwalająca weryfikować i korygować techniki oraz wskazania.

S3, rozdz. VI i 11.5

Warstwa dydaktyczna — jak poziomy DeLanceya odnoszą się do kompartmentów

Tabela poniżej służy wyłącznie przekładowi między dwoma sposobami opisu anatomii. Nie jest regułą doboru techniki — zalecenia formułowane są według kompartmentów, a w obrębie każdego kompartmentu mają postać stopniowanych opcji, nie jednej metody przypisanej do defektu.

Trzy odrębne sytuacje kliniczne

Lekarz i pacjentka muszą wspólnie ustalić, czy jednoczasowe zaopatrzenie objawowego albo ukrytego wysiłkowego nietrzymania moczu wchodzi w grę. Należy uwzględnić powikłania, choroby współistniejące i warunki życiowe — na przykład astmę oskrzelową, otyłość albo ciężką pracę fizyczną. U kobiety czynnej zawodowo profilaktyczne założenie taśmy podcewkowej może być uzasadnione, aby uniknąć dwukrotnej niezdolności do pracy. S3, rozdz. 8

Wytyczne wskazują kalkulator ryzyka pooperacyjnego wysiłkowego nietrzymania moczu (Jelovsek i wsp.), dostępny pod adresem riskcalc.org. Odnotowuje również, że niemiecki system rozliczania świadczeń oparty na grupach diagnostycznych sprzyja postępowaniu dwuetapowemu, ponieważ dodatkowa operacja antyinkontynencyjna nie przekłada się na wyższy przychód — uwaga ta dotyczy warunków niemieckich.

Kobieta trzymająca mocz

Dane przytoczone w wytycznych: nietrzymanie moczu de novo po operacji obniżenia przedniego opisano u 124 z 898 kobiet (14%), wiążąc je z rozprostowaniem cewki. Siatki przezzasłonowe częściej niż plastyka przednia prowadziły po roku do nowego nietrzymania moczu (RR 1,58; 95% CI 1,05–2,37), co utrzymywało się przez 3–7 lat (RR 1,77; 95% CI 1,08–2,91). Plastyka przednia daje jednak wyraźnie więcej nawrotów obniżenia (RR 0,40; 95% CI 0,31–0,52 na korzyść siatki). Metaanaliza ICI wykazała, że kobiety trzymające mocz nie odnoszą korzyści z jednoczasowej operacji antyinkontynencyjnej (OR 1,2; 95% CI 0,89–1,63). Wyniki dotyczące kolposuspensji Burcha są niejednoznaczne — badanie CARE wykazało po dwóch latach przewagę grupy z kolposuspensją w zakresie objawów subiektywnych, lecz zostało przerwane przedwcześnie i ma niedostateczną moc, a inne badanie randomizowane wykazało po ośmiu latach więcej kobiet nietrzymających moczu w grupie z kolposuspensją.

Kobieta z objawowym wysiłkowym nietrzymaniem moczu

Dane przytoczone w wytycznych: po samej plastyce przedniej trzymanie moczu uzyskano u 48% pacjentek; po siatce przezzasłonowej skumulowany odsetek trzymania moczu wyniósł 61%; po dodaniu taśmy podcewkowej — 99% (235 z 237 kobiet). Metaanaliza ICI potwierdziła, że jednoczasowa operacja antyinkontynencyjna zwiększa szansę na pooperacyjne trzymanie moczu (OR 5,49; 95% CI 4,31–7,0). W badaniu randomizowanym taśma podcewkowa przewyższała kolposuspensję Burcha przy sakrokolpopeksji, zmniejszając o połowę ryzyko utrzymującego się albo nawrotowego nietrzymania moczu (RR 0,54; 95% CI 0,34–0,86).

Kobieta z ukrytym wysiłkowym nietrzymaniem moczu

Metaanaliza pięciu badań randomizowanych wykazała, że jednoczasowa taśma podcewkowa istotnie zmniejsza odsetek pooperacyjnego wysiłkowego nietrzymania moczu (15% wobec 40%; RR 0,38; 95% CI 0,26–0,55) i odsetek reoperacji z tego powodu (1% wobec 12%; RR 0,15; 95% CI 0,04–0,53).

Postępowanie okołooperacyjne

Powikłania związane z siatką

Funkcja seksualna

Profilaktyka — stan dowodów

Czynniki ryzyka obniżenia

• Rodność — ryzyko rośnie z liczbą porodów. W badaniu Oxford Family Planning ryzyko hospitalizacji z powodu wypadania narządu rodnego było wobec nieródek 4‑krotnie wyższe po jednym dziecku, 8‑krotnie po drugim, 9‑krotnie po trzecim i 10‑krotnie po czwartym.
• Poród drogami natury — ryzyko wyższe niż po cięciu cesarskim. Prawdopodobieństwo objawowego wypadania narządu rodnego rosło z 3,8% w wieku 40 lat do 13,4% w wieku 64 lat; w wieku 64 lat było po porodzie drogami natury dwunastokrotnie wyższe niż po cięciu cesarskim.
• Obniżenie istniejące już w ciąży, poród zabiegowy — zwłaszcza kleszczowy, masa urodzeniowa płodu, wiek matki przy pierwszym porodzie i poród drogami natury w położeniu miednicowym.
• Awulsja dźwigacza — stwierdzana ponad rok po porodzie wiązała się z ryzykiem cystocele (OR 2,86; 95% CI 1,20–6,85) i wypadania macicy (OR 6,15; 95% CI 2,03–18,56). U pierwiastówek awulsje stwierdzono u 29% kobiet — 15% częściowych i 14% całkowitych. Awulsja całkowita i poszerzenie pola rozworu dźwigaczy (tzw. ballooning) zwiększały ryzyko objawów obniżenia (OR odpowiednio 4,8 i 2,5) oraz ich uciążliwości (OR 7,4 i 5,2); awulsja częściowa nie wpływała na te ryzyka.
• Otyłość — uznany czynnik ryzyka. Nadwaga wiązała się z RR 1,34 (95% CI 1,21–1,48), otyłość z RR 1,45 (95% CI 1,31–1,60). Pojedyncze badania wykazały również związek BMI poniżej 18,5 kg/m² z podwyższonym ryzykiem.

Wyniki nie są jednorodne. Po sakropeksji laparoskopowej w analizie wieloczynnikowej ani defekt dźwigacza, ani poszerzenie pola rozworu nie okazały się czynnikami ryzyka nawrotu — wielkość efektu awulsji zależy zatem od rodzaju operacji. Część badań nie potwierdziła wpływu wieku, masy ciała, statusu estrogenowego, chorób płuc ani palenia tytoniu; inne wskazywały wiek poniżej 60 lat i stan przedmenopauzalny jako czynniki ryzyka. Kobiety niezdolne do skurczu dna miednicy miały istotnie częściej nawrót ściany przedniej (13,9% wobec 3,5–4%).

Leczenie przy nieukończonych planach rozrodczych

Ogólne zalecenia dotyczące dna miednicy, które należy omówić z pacjentką: redukcja masy ciała (poziom dowodu 1), zaprzestanie palenia tytoniu (poziom 3) i ograniczenie spożycia kofeiny (poziom 3).

Interaktywny przewodnik edukacyjny po wytycznych

Przewodnik prowadzi przez kolejne rozstrzygnięcia przewidziane w wytycznych i zwraca zestaw stopniowanych opcji, a nie „metodę z wyboru” — taka jest konstrukcja dokumentu źródłowego. Ma charakter wyłącznie edukacyjny: ilustruje zapisy wytycznych, nie odnosi się do indywidualnej pacjentki i nie zastępuje oceny klinicznej.

Porównanie wersji S3 z poprzednią wersją S2e

Wersja S3 opiera się na wersji S2e i — podobnie jak ona — została opracowana jako wspólny dokument trzech krajów niemieckojęzycznych. Wytyczne odnotowują, że wersja S2e uzyskała w porównaniu międzynarodowym bardzo dobrą ocenę według kryteriów AGREE — zestawiono ją z wytycznymi NICE i RCOG — i że właśnie dlatego zachowano zarówno jej metodykę, jak i sposób oceny materiału. S3, przedmowa

Co zmieniło się w statusie i metodyce

Zmiany merytoryczne wskazane przez wytyczne

Wszystkie te zagadnienia znajdują się w niniejszym materiale — odpowiednio w zakładkach „Leczenie operacyjne” oraz „Profilaktyka i czynniki ryzyka”.

Obszary, w których od poprzedniej wersji nic nie przybyło

Wytyczne odnotowują wprost, w których zagadnieniach aktualizacja nie znalazła nowych badań. Jest to informacja o odmiennym ciężarze niż brak zalecenia: oznacza, że przez około dekadę baza dowodowa się nie poszerzyła.

Zakres wyszukiwania w tej aktualizacji

• Bazy: Medline, Embase, Cinahl, PEDro oraz rejestr Cochrane.
• Piśmiennictwo od poprzedniego wyszukiwania z 2014 roku do 2024 roku; ostatnie wyszukiwanie przeglądów systematycznych i przeglądów Cochrane — 23 lipca 2025.
• Bez ograniczeń językowych.
• Minimalny okres obserwacji dla oceny skuteczności operacji — 12 miesięcy; dla opisu powikłań okołooperacyjnych ograniczeń nie stosowano.
• Strategię wyszukiwania opracowała i przeprowadziła koordynatorka wytycznych; wyniki przekazano grupom roboczym do przeglądu, oceny i selekcji.

ACOG (Pelvic Organ Prolapse), NICE (wytyczne dotyczące procedur interwencyjnych), SCENIHR, zawiadomienie FDA, wytyczne European Association of Urology, wytyczne kanadyjskie (Guideline No. 413: Surgical Management of Apical Pelvic Organ Prolapse in Women), przeglądy International Urogynecological Consultation IUGA oraz 7. edycja Incontinence International Consultation on Incontinence. Jakość wytycznych międzynarodowych oceniano według AGREE II; włączano wyłącznie te o zbliżonym celu i zbliżonych punktach końcowych, opracowane w sposób systematyczny.

Bibliografia

Narzędzie nie tworzy własnych ścieżek diagnostyczno‑terapeutycznych. Pozycje 1 i 2 stanowią źródło terminologii POP‑Q; pozycje 3 i 4 są wyłącznym źródłem treści klinicznej tej wersji.

1. Bump RC, Mattiasson A, Bø K, i wsp. The standardization of terminology of female pelvic organ prolapse and pelvic floor dysfunction. Am J Obstet Gynecol. 1996;175(1):10–17. doi:10.1016/S0002-9378(96)70243-0.
2. Haylen BT, Maher CF, Barber MD, i wsp. An International Urogynecological Association (IUGA)/International Continence Society (ICS) joint report on the terminology for female pelvic organ prolapse (POP). Neurourol Urodyn. 2016;35(2):137–168. doi:10.1002/nau.22922.

3. Deutsche Gesellschaft für Gynäkologie und Geburtshilfe (DGGG), Österreichische Gesellschaft für Gynäkologie und Geburtshilfe (OEGGG), Schweizerische Gesellschaft für Gynäkologie und Geburtshilfe (SGGG). Diagnostik und Therapie des Descensus genitalis der Frau. Wersja długa (Langfassung), wytyczne klasy S3, AWMF‑Registernr. 015‑006, wersja 6.0, okres ważności 1 stycznia 2026 – 31 grudnia 2029. Koordynacja: dr n. med. Kaven Baeßler. Zalecany przez wytyczne sposób cytowania: Female Genital Prolapse: Diagnosis and Treatment. Guideline of the DGGG and OEGGG (S3, AWMF Registry No. 015/006, January 2026; Version 6.0). Dostępne: register.awmf.org/015‑006.
4. Tamże. Diagnostik und Therapie des Descensus genitalis der Frau: Leitlinienreport. Raport metodyczny do wytycznych AWMF 015‑006, klasa S3, wersja 6.0. Zawiera pytania kliniczne w formacie PICO, strategie wyszukiwania, tabele dowodów, diagramy PRISMA oraz deklaracje konfliktów interesów. Dostępne: register.awmf.org/015‑006.

Wersja poprzednia — wytyczne klasy S2e o tym samym numerze rejestrowym 015‑006, datowane przez wytyczne S3 na 2015 rok — nie była wykorzystywana przy opracowaniu tego materiału; jej tekst nie był dostępny. Zakres zmian między wersjami omówiono w zakładce „Porównanie z wersją S2e”, wyłącznie na podstawie relacji zawartej w wersji obowiązującej.

Uwaga metodologiczna do systemu ocen

Poziom dowodu podano według klasyfikacji Oxford Centre for Evidence‑based Medicine w wersji z 2011 roku; do oceny badań zastosowano listy kontrolne SIGN. Stopień rekomendacji wyraża wynik ważenia pożądanych i niepożądanych następstw alternatywnych sposobów postępowania, a nie samą jakość dowodów. Konsens ekspertów stosowano tam, gdzie dowody nie były dostępne; jego moc wiążąca wyrażona jest wyłącznie językowo, bez symbolu.

Wytyczne wprost zastrzegają, że nie zwalniają z lektury bieżącego piśmiennictwa oraz że w sytuacjach nieodpowiadających opisanym wolno, a niekiedy należy, od zaleceń odstąpić. Moc wiążąca prawnie nie jest przez wydawcę definiowalna.

Prawa autorskie i sposób korzystania z wytycznych w tym materiale

• Tekst zaleceń nie jest odtwarzany. Narzędzie nie zawiera dosłownego brzmienia zaleceń ani ich tłumaczenia zdanie po zdaniu — podaje skrócone omówienie treści normatywnej sformułowane własnymi słowami. Przy każdym omówieniu podano identyfikator, stopień rekomendacji, poziom dowodu i siłę konsensusu, które są danymi umożliwiającymi odszukanie pełnego brzmienia w źródle.
• Trzy tabele odwzorowują tabele wytycznych i są wskazane wprost: opisowy odpowiednik stadiów według położenia względem błony dziewiczej, skala stopni rekomendacji A / B / 0 oraz skala siły konsensusu. Są to tabele o charakterze metodycznym i faktograficznym.
• Pozostałe tabele są własnym uporządkowaniem treści rozproszonych w tekście wytycznych — w szczególności zestawienia zaleceń według kompartmentów, skumulowane odsetki powodzeń i wielkości efektu czynników ryzyka.
• Żadna rycina ani tabela nie została przejęta z wytycznych w postaci graficznej. Ryciny są poglądowymi ilustracjami własnymi, wygenerowanymi przez autora materiału.
• Materiał nie zastępuje dokumentu źródłowego. Nie zawiera piśmiennictwa wytycznych, tabel dowodów, diagramów PRISMA, deklaracji konfliktów interesów ani tekstu tła merytorycznego, które stanowią większość objętości obu dokumentów.

Powyższe jest opisem metody opracowania, nie oceną prawną. Przy zamiarze szerszego udostępniania — zwłaszcza w postaci oprogramowania — zasadne jest wystąpienie o zgodę do przedstawicielstwa DGGG albo do koordynatorki wytycznych.

Zakres źródeł i następny etap

W tej wersji treść kliniczna pochodzi wyłącznie z wytycznych S3. Usunięto materiał pochodzący z interdyscyplinarnych wytycznych Polskiego Towarzystwa Uroginekologicznego — dotyczący diagnostyki ultrasonograficznej i postępowania fizjoterapeutycznego — z niemieckich wytycznych dotyczących wysiłkowego nietrzymania moczu oraz ścieżkę pochodzącą z materiału autorskiego (podwieszenie krzyżowo‑kolcowe drogą pochwową przy braku możliwości dostępu brzusznego). Materiały te mogą zostać włączone osobno, z zachowaniem rozdzielności źródeł i po zestawieniu z zaleceniami wytycznych S3.

Zagadnienia nietrzymania moczu wykraczające poza jego współistnienie z obniżeniem — nietrzymanie z parcia, pęcherz nadreaktywny, leczenie farmakologiczne, techniki taśmowe i ich powikłania, przetoki jatrogenne — nie są przedmiotem wytycznych 015‑006. Wytyczne odsyłają w tym zakresie do odrębnego dokumentu AWMF nr 015‑091, Diagnostik und Therapie der weiblichen Harninkontinenz, klasa S2k, styczeń 2022.

Zapisy usunięte przy przejściu na wytyczne S3

Zestawienie sporządzone przy weryfikacji przeprowadzonej na pełnym tekście obu dokumentów wytycznych, w wersji 2.0 tego materiału. Wymienione zapisy pochodziły z wcześniejszych wersji i okazały się sprzeczne z wytycznymi albo pozbawione w nich podstawy. Wszystkie usunięto z części klinicznej.

Historia wersji